Selfosskirkjugarður

Söguágrip: Tekið saman af Karli Eiríkssyni f.v. kirkjuverði á haustdögum 2002 fyrir „gardur.is“ .

Eftir að þéttbýli tók að myndast á Selfossi áttu íbúar kirkjusókn að Laugardælum. Árið 1941 var fyrst farið að ræða kirkjubyggingu á Selfossi og var strax áhugi fyrir því þótt langt væri í land með að af framkvæmdum yrði. Ári síðar eða 1942 var keypt lóð fyrir kirkju og kirkjugarð úr landi “austurbæjar” á Selfossi. Árið 1943 var girtur af kirkjugarður þar sem nú er Smáratún og var hann vígður 21. ágúst 1944. Ekki var þar um stóran garð að ræða, varla fyrir meira en 20 – 30 grafir. Um þetta leyti var byggð ört vaxandi á Selfossi og var litið mjög til þessa svæðis fyrir íbúðahúsabyggð. Varð þá hætt við þennan kirkjugarð og nýr garður gerður þar sem nú er, norðan við kirkjuna umvafinn Ölfusá til austurs og norðurs, og var sá garður vígður 2. janúar 1945. Um vorið voru svo þær kistur er jarðsettar voru í Smáratúni færðar í nýja garðinn. Fyrstu árin hafði kvenfélag Selfoss eftirlit með að hirða og slá kirkjugarðinn en fljótlega tók Magnús Jónasson meðhjálpari að sér þetta verk og með honum var Sigurður Grímsson a.m.k. öðru hvoru. Karl Eiríksson tók við starfi Magnúsar 1977 og hafði hirðingu garðsins á hendi til 1990 en þá tók Gunnþór Gíslason við þeim hluta starfsins í nokkur ár eða þar til Garðar Einarsson tók við starfi kirkjuvarðar Selfosskirkju árið 1997 og hefur haft yfirumsjón með garðinum fram á þennan dag. Um 1988 var kirkjugarðurinn að verða fullnýttur, enda mörg frátekin leiði, og var þá hafist handa um stækkun hans. Þá gáfu systkinin á “austurbænum” á Selfossi land undir útfærslu við hlið gamla garðsins og var þá strax hafist handa við að lagfæra og girða nýja garðinn. Hann var síðan vígður 9. nóvember 1991. Í febrúar 1998 kom Sigurjón Erlingsson ritari sóknarnefndar fram með tillögu um að útbúa minningarreit í kirkjugarðinum “Til minningar um ástvini sem hvíla í fjarlægð”. Tillagan var samþykkt samhljóða. Til hönnunarverksins var fenginn landslagsarkitektinn Oddur Þ. Hermannsson og var minningarlundurinn vígður sumarið 2000, en hann er austast í eldri hluta kirkjugarðsins. Selfossgarður á gardur.is

Hér er samantekt um gang kirkjugarðsmála eftir samantekt Karls Eiríkssonar hér að ofan.

Nokkrar staðreyndir varðandi kirkjugarð Selfosskirkju og stækkun hans eftir stækkunina 1991.

Tíu árum eftir vígslu garðs 2, eða 2001 hafði undirritaður samband við þáverandi bæjarstjóra Karl Björnsson um þörf á enn frekari stækkun enda var þá þegar séð fram á að huga þyrfti að nýjum stað þar sem reikna mætti með a.m.k. 5 ára undirbúningsvinnu nýs garðs. Á þeim tíma var ekki séð að viðunandi samningar næðust við Fossbændur um enn frekari stækkun til norðurs.

Það var ekki fyrr en í lok janúar 2003 að þáverandi bæjarstjóri Einar Njálsson tilnefndi  tvö svæði norðan Ölfusár sem bærinn átti og gætu komið til greina sem lausn á þörfinni til langs tíma. Annars vegar var um að ræða Fossnesið beint norðan við núverandi garð (handan árinnar), svo og landsvæðið fyrir austan Arnbergið upp að Miðtúni sem kallast Mógil.   Eftir miklar umræður og skoðanir var sóknarnefndin hrifnari af Fossnesinu þar sem tiltölulega auðvelt væri að hefja undirbúningsvinnu við 1. hluta garðs og með áætluðum hljóð og sjónmengunargarði að austan væri garðurinn í beinum tengslum við kirkjuna (klukknahljóm).  Fram komu  hugmyndir um að byggja göngubrú á milli garðana. Þegar kirkjan hafði fengið landið afhent til undirbúningsvinnu var landslagsarkitektinn Oddur Hermannsson fenginn til þess að teikna upp garð og  látið gera dýptarmælingar á svæðinu, þá kom bakslag í framkvæmdir. Garðurinn hafði verið minnkaður úr 9,1 ha. niður í 4,7 ha. eða um helming og því ekki lengur sú langtíma lausn sem vonast var til.

Tilboð kom í mars 2007 frá ábúendum á Selfossi 2 um land norðan við núverandi garð sem bæjaryfirvöld gátu ekki sætt sig við.

Ný bæjarstjórn vildi láta skoða nýja möguleika, enda nokkrir „eldriborgarar“ algerlega á móti því að fara að láta jarðsetja sig norðan Ölfusár og vildu heldur flytja garðinn austar, t.d. í land Laugardæla eða enn austar. Þetta voru að vísu landsvæði sem Selfossbær hefði þurft að kaupa dýrum dómum og féll það því ekki vel í ráðamenn. Bæjarstjórn er ætlað samkvæmt reglum að útvega afgirt land, í réttri hæð, tilbúið til frágangsvinnu við stíga og uppræktunar. Fór nokkur vinna í að skoða  þau svæði sem Selfossbær átti, en niðurstaðan varð að lokum sú að landið austan við Arnberg, svokallað Mógil, var fastsett og afhent kirkju.   Þetta er fagurt landsvæði, en mikil undirbúningsvinna þar framundan, að þurrka upp svæðið og gera hæft til ætlaðs hlutverks.  Þar voru keyptir upp tveir landskikar sem á sínum tíma höfðu verið seldir hestamönnum til afnota. Þess ber að geta að þetta land getur orðið útivistarparadís fyrir Árborgarbúa ef vel er haldið á spilum varðandi skipulag. Selfosskirkja lagði  enn á ný í þann kostnað að láta skipuleggja nýtt svæði með það í huga að hægt yrði að byrja á að nýta vestasta hlutann á næstu árum. Í sama mund, eða í febrúar 2008  kom tilkynning um að sveitarfélagið Árborg hefði fest kaup á landi undir kirkjugarð úr jörðinni Selfossi 2 sem er svæðið norðan við núverandi kirkjugarða (1 og 2), tæplega 7,7ha . Þetta kom sem himnasending á ögurstundu og var hratt unnið í málum, verkið boðið út og á sá hluti garðs að vera tilbúinn til afhendingar með stígum og þökulagður í byrjun nóvember 2008. Votviðri undanfarinna vikna hefur að vísu tafið nokkuð framkvæmdir en það mun augsýnilega ekki koma að sök að garðurinn verði tilbúinn til notkunar áður en núverandi garðar er fullnýttur, en eins og allir vita eru fullt af ónotuðum leiðum í báðum eldri hlutum garðs þar sem ávalt eru tekin frá tvö leiði við hverja jarðarför. Lokaúttekt á nýasta hluta garðsins var síðan tekin 2. október 2009.  Til stendur að  byrjað verði að undirbúa svæðið í Mógili um leið og garður 3 sem nú er i vinnslu verður tilbúinn til notkunar, en reiknað er með að hluti3 dugi til næstu 15 – 20 ára.

Enn á ný hefur landslagsarkitektinn Oddur Hermannsson séð um skipulag þessa garðs og fylgist með framkvæmdum fyrir okkar hönd, auk þess að hafa hannað minningarreitinn í elsta hlutanum sem Karl Eiríksson minnist á hér að ofan svo og minnisvarða um Sigurð Pálsson og frú Stefaníu sem afhjúpaður var 22. mars 2009. Einnig má geta þess að skipulagður hefur verið afmarkaður reitur fyrir duftker í garði 3, en síaukin eftirspurn er á slíkum athöfnum. Margir vilja þó frekar láta setja ösku látinna í svokallaða fjölskyldureiti þ.e. í leiði horfinna ástvina.

Margar spurningar hafa vaknað vegna ástands kirkju eftir jarðskjálfta í lok maímánaðar á þessu ári. Þrátt fyrir mikið álag á kirkjuna þar sem hún stendur á klöpp við rætur Ölfusár, þá slapp kirkjan ótrúlega vel út úr þeim hamförum en aðal skemmdir urðu á kirkjuturni og samtengingu upphaflegu kirkju og síðari viðbótar. Kirkjuturn sveiflaðist mikið til og færðust kirkjuklukkur til um eina 10cm. Smá skemmdir urðu á raftengingum við klukkuverk en aðal skemmdir urðu þar sem turn tengist kirkju og anddyri. Smávægilegar skemmdir urðu á gömlu kirkjunni þar sem nokkrar sprungur komu fram og flísar losnuðu af gólfi. Í eldhúsi kvenfélags í safnaðarheimili urðu einungis skemmdir á leirtaui sem  féll úr skápum.  Allar helstu viðgerðir á húsnæði hafa nú þegar verið framkvæmdar.  Mat viðlagatryggingar í mars 2009 var upp á tæpar 10 milljónir króna.

Eysteinn Ó. Jónasson
formaður sóknarnefndar Selfosskirkju.